Een rijke geschiedenis van samenhorigheid, engagement en liefde voor de tuin
Van een bescheiden initiatief in 1908 tot het huidige volkstuinpark Krijgem: al meer dan een eeuw vormt onze vereniging een bijzondere ontmoetingsplaats waar mensen samen tuinieren, kennis delen en genieten van de natuur.
Het ontstaan van het Werk van de Akker
Om het verhaal van onze vereniging te begrijpen, moeten we teruggaan naar het einde van de negentiende eeuw. In 1896 kreeg het Werk der Volkstuinen op nationaal vlak vorm onder impuls van verschillende vooraanstaande figuren uit het Belgische politieke en kerkelijke leven. Onder hen bevonden zich eerste minister Beernaert, kardinaal Goossens en de ministers De Lantsheere, Lejeune, Tack en Cooreman. Zij maakten deel uit van het hoofdbestuur van de toenmalige Ligue du Coin de Terre, de organisatie die aan de basis lag van de georganiseerde volkstuinbeweging in België. Op 24 februari 1898 werd een bestuur verkozen dat statuten opstelde en zich toelegde op de oprichting van plaatselijke verenigingen. Al snel ontstonden afdelingen in onder andere Namen, Sint-Niklaas, Gent, Antwerpen en Brugge. De beweging kende een gestage groei. In 1908 kwamen er opnieuw verschillende plaatselijke afdelingen bij, waaronder die van Dendermonde. In 1925 kreeg de nationale vereniging met de oprichting van de vzw Het Nationaal Verbond van het Werk van den Akker en den Haard een officiële rechtspersoonlijkheid. Op 27 juli 1945 werd ook de provinciale afdeling Oost-Vlaanderen opgericht. In 1980 volgde een nieuwe organisatorische ontwikkeling met de oprichting van de vzw De Volkstuin en het Werk van de Akker en de invoering van de nieuwe benaming Nationaal Verbond van de Volkstuinen – Werk van de Akker. Ook internationaal kreeg de volkstuinbeweging erkenning. België sloot zich aan bij het Internationaal Verbond van Volkstuinen, waarin achttien landen vertegenwoordigd zijn en waarvan de maatschappelijke zetel in Luxemburg gevestigd is.
1908 – De geboorte van onze afdeling Dendermonde
Onze eigen geschiedenis begint in 1908.
Onder voorzitterschap van Ridder Daniel Schellekens werd de afdeling Dendermonde opgericht. Z.E.H. Deken Alphonsius Van den Fonteine nam de functie van erevoorzitter op zich. De vereniging beschikte aanvankelijk over slechts 10 are grond. De toenmalige proost, Z.E.H. De Poorter, zette zich echter sterk in om meer grond ter beschikking te krijgen en zo de mogelijkheden voor de aangesloten gezinnen uit te breiden. Wat begon als een bescheiden initiatief, zou in de daaropvolgende jaren uitgroeien tot een belangrijke sociale en maatschappelijke beweging in onze stad.
De Eerste Wereldoorlog: volkstuinen als levensnoodzaak
Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) kreeg onze vereniging een enorme uitbreiding. Dendermonde had zwaar geleden onder de verwoestingen van de Duitse bezetting. Veel gezinnen waren getroffen door armoede en voedseltekorten. De volkstuinen werden daardoor meer dan alleen een plaats om groenten te kweken: ze waren voor talrijke gezinnen een onmisbare bron van voedsel en bestaanszekerheid. In deze moeilijke periode stond Ridder Oscar Schellekens aan het hoofd van de vereniging. Ridder Daniel Schellekens was schatbewaarder, Theodoor Vermeylen ondervoorzitter en Cesar De Cock secretaris. Het bestuur werd verder versterkt door Gustaaf Van Causbroeck en Emilianus Van Winckel. Vooral secretaris Cesar De Cock, handelaar in landbouwgrondstoffen, speelde een belangrijke rol. Hij slaagde erin hulp en bevoorrading te organiseren voor maar liefst 721 huisgezinnen in Dendermonde en 231 huisgezinnen in Sint-Gillis-Dendermonde. Samen ging het dus om bijna duizend gezinnen die op de vereniging konden rekenen. Er was een dringende behoefte aan extra landbouwgrond, pootgoed en meststoffen. Die producten waren in die periode bijzonder schaars. Dankzij de inzet van Ridder Daniel Schellekens kon de vereniging haar grondgebied aanzienlijk uitbreiden. Hij verkreeg van de bezetter de toelating om verschillende militaire gebouwen en gronden te gebruiken. Zo kwamen onder andere gronden aan de Gauweg, bij de vestingsmuren tegenover de huidige gevangenis, in de Sint-Jacobsstraat, de Brusselsestraat, de Begijnhoflaan en aan het Sas (Bastion 8) ter beschikking. Ook een gedeelte van het huidige Krijgem werd toen al in pacht genomen van de toenmalige C.O.O., de voorloper van het huidige OCMW. Daarnaast werden gronden bewerkt in Grembergen, Sint-Gillis-Dendermonde en Denderbelle. Op dat ogenblik beschikte de vereniging over ongeveer 37 hectare grond, verdeeld over bijna 1.000 gezinnen. Dankzij de contacten van secretaris Cesar De Cock kon ook de bevoorrading van plantaardappelen en superfosfaat worden verzekerd. Naast praktische ondersteuning was er eveneens aandacht voor kennisoverdracht. Zo werden voordrachten georganiseerd voor de leden door onder andere hovenier Bruggeman, die zijn kennis bovendien in boekvorm verspreidde.
Na de oorlog: een nieuwe periode
Na de Eerste Wereldoorlog verdween de grootste nood geleidelijk. Het gewone leven hernam en een aantal gronden bleef onbebouwd. Om te vermijden dat deze gronden verloren zouden gaan, kon de vereniging rekenen op de hulp van twee kleine landbouwers, de heren Eeckhoudt en Leybaert. Dankzij hun inzet bleven de beschikbare gronden bewerkt. In 1936 kwam er een belangrijke bestuurswissel. Ridder Daniel Schellekens werd opgevolgd door advocaat Georges Heyvaert. Désiré Van der Haegen nam het secretariaat op zich. Het was onder zijn verantwoordelijkheid dat het Krijgem werd ingedeeld in 168 percelen van telkens 2 are. Daarmee kreeg het huidige volkstuinpark stilaan zijn herkenbare structuur.
De Tweede Wereldoorlog: opnieuw van groot belang
Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog bewees onze vereniging haar maatschappelijke waarde. In 1940 nam Gerard Van Wambeke het secretariaat over en werd Arthur D’Herde ondervoorzitter. De vereniging beschikte over verschillende gronden, onder andere in Krijgem I, Krijgem II, de Donckstraat, Zevenkoten, Vertongen-Goens en de Zijpestraat. Samen vertegenwoordigde dit opnieuw een oppervlakte van ongeveer 35 hectare. Net zoals tijdens de Eerste Wereldoorlog zorgde het bestuur ervoor dat de leden toegang kregen tot plantgoed en meststoffen. Het maandblad De Volkstuin hield de leden op de hoogte en stimuleerde hen om hun tuinkennis verder te ontwikkelen. Regelmatig werden tuinvoordrachten georganiseerd door E. De Witte uit Sint-Niklaas en A. Van Huffel en Fr. Michiels uit Lebbeke. De vergaderingen vonden plaats op verschillende locaties in de stad, waaronder het Werkmanshuis, de Antiekens, de Roxy en de Mariakring. Ook de verdeling van plantaardappelen en meststoffen gebeurde op verschillende plaatsen, zoals het Werkmanshuis, het magazijn Heyvaert-Segers, café ’t Moleken en bij verschillende bestuursleden en medewerkers. De vereniging was in die periode een onmisbare schakel voor heel wat gezinnen.
Staand vlnr Verleyen Jozef, Peeters Jozef, Van Herreweghen Antoine, Lenssens Sylvain
Zittend vlnr Michiels Frans (Inspecteur), Leybaert Clement, Thijs Edmond, Van Hecke Charles Afwezig De Decker Victor, Ridder Schellekens Daniel, Heyvaert Georges
1958 – Een bijzondere koninklijke erkenning
Op 17 maart 1958 kreeg onze vereniging een bijzondere erkenning: de titel van Koninklijke Maatschappij. Deze gebeurtenis werd in augustus 1958 feestelijk gevierd op het stadhuis van Dendermonde, tijdens de kermisdagen. Ter gelegenheid daarvan werd een tentoonstelling georganiseerd die maar liefst 1.750 bezoekers mocht verwelkomen. Tijdens deze viering werd ook stichter Ridder Daniel Schellekens aangesteld als erevoorzitter. Een passend eerbetoon aan iemand die zich gedurende vele jaren met grote toewijding had ingezet voor de vereniging. Vanaf dat ogenblik droeg onze afdeling met trots de naam die vandaag nog steeds haar identiteit bepaalt: Koninklijk Werk der Volkstuinen Dendermonde.
1964 – Het Krijgem wordt de belangrijkste thuisbasis
In 1964 werd een belangrijke verandering doorgevoerd in het grondgebied van onze vereniging. Het perceel aan de Donckstraat werd onteigend voor de aanleg van de Noordlaan. Hierdoor bleef voor Dendermonde alleen het Krijgem I over. Het terrein had toen een oppervlakte van ongeveer 4 hectare en was verdeeld in 168 percelen van telkens 2 are. Deze werden bewerkt door 133 gezinnen. Het Krijgem groeide daarmee uit tot de centrale plek voor onze Dendermondse volkstuinders.
1978-1980 – Een nieuwe generatie aan het roer
In 1978 nam de vereniging afscheid van secretaris Edmond Thijs, die zich maar liefst 26 jaar voor de werking had ingezet. Op 20 maart 1978 werd hij opgevolgd door Sylvain Lenssens. Twee jaar later volgde opnieuw een belangrijk moment in de geschiedenis van onze vereniging. Op 16 november 1980 nam advocaat Georges Heyvaert afscheid als voorzitter, na maar liefst 44 jaar voorzitterschap. Hij gaf de fakkel door aan advocaat André Mertens. Deze kreeg meteen een belangrijke opdracht: de organisatie van de viering van het 75-jarig bestaan van de vereniging, samen met een grotendeels vernieuwd bestuur.
Het bestuur bestond toen uit:
- Voorzitter: advocaat André Mertens
- Ondervoorzitter: Clement Leybaert
- Secretaris: Sylvain Lenssens
- Bestuursleden: Antoine Van Herreweghen, Raymond Jansegers, Roger Vanden Brande en Dirk Goossens.
1982-1983 – Open tuindagen en een prachtig jubileum
In 1982 organiseerde onze vereniging voor het eerst open-tuindagen. Op het Krijgem werd een tent geplaatst waar bezoekers kennis konden maken met de werking van de volkstuinen.
Het was de aanloop naar een bijzonder jubileumjaar. In 1983 vierde onze afdeling haar 75-jarig bestaan met een indrukwekkende tentoonstelling in het stadhuis van Dendermonde. Het stadhuis werd voor de gelegenheid omgetoverd tot een kleurrijk geheel van bloemen, planten en groenten. Het werd een prachtige gelegenheid om het werk en de passie van onze leden aan een breed publiek te tonen.
vlnr
Lenssens Sylvain, Mertens André, Van Herreweghen Antoine,
Jansegers Raymond, Goossens Dirk, Leybaert Clement, Vanden Brande Roger
1986-1995 – Herinneringen aan gewaardeerde medewerkers
Zoals bij iedere vereniging kende ook onze geschiedenis momenten van verdriet. Op 16 februari 1986 overleed onze erevoorzitter advocaat Georges Heyvaert. Op 21 juli 1992 verloren we onverwacht onze ondervoorzitter Clement Leybaert.
In 1992 werd het bestuur versterkt met Patrick Meulebroek als ondervoorzitter en Freddy Tonnelier als bestuurslid.
In 1995 werd de vereniging opnieuw getroffen door het onverwachte overlijden van bestuurslid Raymond Jansegers.
Hun inzet en betrokkenheid blijven deel uitmaken van het verhaal van onze vereniging.
2002-2005 – Vernieuwing en verdere betrokkenheid
In 2002 kreeg onze afdeling er met Stijn Goossens een jong en enthousiast bestuurslid bij. Hij nam de informaticawerking voor zijn rekening en zorgde ervoor dat onze afdeling ook op technologisch vlak stappen vooruitzette. In datzelfde jaar werd secretaris Dirk Goossens voorgedragen als inspecteur van het gewest Dendermonde. Hij werd in deze functie benoemd als opvolger van Frans Michiels, die om gezondheidsredenen ontslag had genomen. Op 14 maart 2005 kreeg Dendermonde met Roger Vanden Brande bovendien een vertegenwoordiger in het gewestbestuur. Het was opnieuw een bevestiging van de actieve rol die onze afdeling binnen de bredere volkstuinbeweging speelde.
Meer dan een vereniging: een plaats van ontmoeting en verbondenheid
Wanneer we vandaag terugblikken op onze geschiedenis, zien we hoeveel er in meer dan een eeuw veranderd is. Van de eerste 10 are grond in 1908 tot het volkstuinpark aan het Krijgem: onze vereniging heeft heel wat generaties zien komen en gaan. Wat doorheen al die jaren onveranderd is gebleven, is de oorspronkelijke gedachte achter het volkstuinieren: mensen samenbrengen, gezinnen ondersteunen, kennis delen en iedereen de kans geven om zelf groenten, fruit en bloemen te kweken. Onze vereniging werd opgebouwd door mensen die hun vrije tijd, kennis en energie belangeloos ten dienste stelden van anderen. Bestuursleden, toezichters, vrijwilligers en tuiniers hebben elk op hun manier bijgedragen aan het voortbestaan van onze werking. Zonder hun engagement zou het huidige volkstuinpark niet bestaan zoals we het vandaag kennen.
Onze dank aan de pioniers
Een bijzonder woord van dank gaat naar alle vroegere voorzitters, ondervoorzitters, secretarissen, bestuursleden en vrijwilligers die onze vereniging gedurende al die jaren hebben gedragen. Hun namen en verwezenlijkingen verdienen het om bewaard te blijven. Zij hebben niet alleen een vereniging opgebouwd, maar ook een stukje Dendermondse geschiedenis geschreven. Meer dan een eeuw later bouwen wij verder op hun werk. Met respect voor ons verleden en met vertrouwen in de toekomst blijven wij ons inzetten voor een groen, levendig en verbonden volkstuinpark. Want een volkstuin is meer dan een stukje grond. Het is een plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar kennis wordt doorgegeven en waar vriendschappen groeien. Een plek waar we samen herinneringen oogsten in een oase van verbondenheid.
Koninklijk Werk der Volkstuinen Dendermonde (KWDV)
Sinds 1908: samen groeien, samen tuinieren.